اصطلاح های بانکداری الکترونیک (۲۰) که باید بشناسید
با ورود تکنولوژی به نظام پرداخت اصطلاح های بانکداری الکترونیک هم به مرور شکل گرفتند و متداول شدند. همه شما موقع انجام عملیات پرداخت نیاز دارید با این اصطلاحات آشنا باشید تا راحتتر بتوانید کار خود را انجام دهید.
هر صاحب کسبوکار یا پرداخت کنندهای لازم است در طور روز چندین بار از خدمات پی تک یا بانکداری الکترونیک استفاده کند، اداره یک کسبوکار بدون این ابزارها غیر ممکن به نظر میرسد، برای همین آشنایی با اصطلاح بانکداری الکترونیک و کاربردهای آن یکی از مواردی است که صاحبان کسبوکارها و هر کسی که دوست دارد در آینده کاری برای خود راه اندازی کند، ضروری است. در این مطلب تاباپی به معرفی برخی از این اصطلاحات که لازم است مفهوم آن را بدانید پرداخته ایم.
۱. شاپرک
شاپرک، نهاد مسئول و ناظر صنعت پرداخت الکترونیک کشور است که مدیریت و نظارت هوشمند بر کلیه عملیات پرداخت کشور را برعهده دارد. این نهاد نقش نظارتی و مدیریتی بانک مرکزی بر نظام پرداخت کشور را محقق میکند.
۲. شرکتهای پی اس پی
فراهم کردن نرم افزار، سخت افزار و زیرساختهای لازم جهت ارائه نصب، پشتیبانی و آموزش در حوزه بانکداری الکترونیک بر عهده شرکتهای psp است. هر بانک برای خود یک پی اس پی دارد که مسئولیت ارائه خدمات پرداخت را به آن واگذار کرده است. مواردی مثل تهیه، نصب و نگهداری دستگاههای کارتخوان، تاسیس و نظارت بر درگاههای پرداخت الکترونیک، اپلیکیشنهای پرداخت بر عهده این شرکتها است.
۳. پرداخت یار
با شکل گیری فین تک در کشور و توسعه آن نیاز به نهاد خصوصی و مستقلی بود که خدمات پرداخت شرکتهای این حوزه زیر نظر آن صورت بگیرد. بانک مرکزی به شرکتهای فین تک که خدمات پرداخت ارائه میکردند مجوز پرداخت یاری اعطا کرد و بر عملکرد آنها نظارت میکند.
۴. پذیرنده
یک شخص حقیقی یا حقوقی است که خدمات پرداخت بانکداری الکترونیک یا شرکتهای فین تک را پذیرفته و در ازای دریافت وجه از این طریق به ارائه کالا و خدمات به دارندگان کارتهای بانکی یا حسابهای پرداخت یاری میپردازد.
۵. پول الکترونیک
پولی که بر روی کارت، کیف پول الکترونیک یا حساب کاربری افراد ذخیره شده و برای انجام عملیات پرداخت الکترونیک از آن استفاده میشود. پول الکترونیک میتواند دارای پشتوانه باشد مثل پولهای مرسومی که ما استفاده میکنیم یا مثل ارزهای رمزنگاری شده فاقد پشتوانه ملموس باشد.
۶. تراکنش
به معنی انجام مبادله در نظام پرداخت است. اجرای هر دستور سیستم مدیریت اطلاعات بانکی تراکنش است که در واقع همان دستوراتی است که کاربر به سیستم مدیریت بانکداری خود میدهد. موفقیت یا عدم موفقیت یک تراکنش بستگی مستقیم به وضعیت ابزارها، نرم افزارها و سیستم اجرای دستورالعمل دارد. در گذشته تعداد تراکنشهای ناموفق کشور بسیار زیاد بود اما خوشبختانه این مشکل با ارتقای زیرساختها و فراهم آمدن امکانات سخت افزاری و نرم افزاری مورد نظر برطرف شده است.
۷. خدمات پرداخت
سخت افزار،نرم افزار و تجهیزات مورد نیاز شبکه پرداخت است که انجام پردازش تراکنشهای بانکی و اننتقال وجه را امکان پذیر میکند. خدمات پرداخت طی سالهای اخیر بسیار گسترده شده و از انحصار بانکها خارج شده است. بسیاری از استارتاپهای حوزه پی تک پای کار آمده اند و در حوزه خدمات پرداخت، اپلیکیشنها، نرم افزارها و خدمات جدیدی را به مردم و صاحبان کسبوکارها ارائه کردهاند.
۸. درگاه پرداخت
در حال حاضر دو نوع درگاه پرداخت اینترنتی و موبایلی در اختیار کاربران قرار دارد. درگاه پرداخت اینترنتی هر گونه عملیات پرداخت را در بستر اینترنت امکان پذیر میکند و درگاه پرداخت موبایلی انجام عملیات پرداخت را بر بستر تلفن همراه هوشمند امکان پذیر میکند.
اپلیکیشنهای پرداخت از خدمات درگاه پرداخت موبایلی و اینترنت بانکها هم از درگاه پرداخت اینترنتی استفاده میکنند.
۹. تراکنش غیرحضوری
به تراکنشهایی که بدون استفاده از ابزارهای پرداخت موجود مثل کارت، دارنده، کارت و پذیرنده انجام میشود تراکنش غیر حضوری است. تراکنشهای اینترنتی که کارت فیزیکی در آن مورد استفاده قرار نمیگیرد و بسیاری خدمات حوزه فین تک تراکنش غیر حضوری شناخته میشوند.
۱۰. دستور پرداخت
عملیاتی است که بر طبق آن مشتری به بانک و شرکت فین تک اجازه انتقال وجه و انجام تراکنش را به کارگزار خود میدهد.این دستور میتواند در راستای انجام عملیاتی مثل پرداخت قبضها، برداشت از حساب و پرداخت به حساب خاص دیگر، انجام عملیات خرید، کمک به خیریهها و هزار دستور دیگر انتقال وجه انجام پذیرد.
۱۱. پرداخت سیار
انتقال وجه بر بربسترهای الکترونیک سیار مثل گوشی تلفن همراه هوشمند است که انتقال سند الکترونکی و اطلاعات مالی در قالبهای الکترونیکی سیار انجام میشود. سرویس دهی از طریق سیستمهای بیسیم از جمله مزیتهای این نوع از پرداخت است.
۱۲. پرداخت خودکار
پرداخت خودکار روشی است که در آن مشتری یکبار اجازه برداشت میدهد و پس از آن، مبلغ مشخصی در بازههای زمانی معین بهصورت خودکار از حساب او کسر میشود. این روش برای سرویسهای اشتراکی و قبضها بسیار کاربردی است.
۱۳. توکن پرداخت
توکن پرداخت یک شناسه رمزنگاریشده است که جایگزین اطلاعات واقعی کارت بانکی میشود. استفاده از توکن باعث میشود اطلاعات حساس کاربر ذخیره نشود و ریسک سرقت داده به حداقل برسد.
۱۴. پایا
پایا یک سامانه انتقال وجه بینبانکی است که برای انجام پرداختهای دستهای و زمانبندیشده استفاده میشود. در پایا، برخلاف انتقالهای آنی، تراکنشها در بازههای مشخص (معمولاً چند بار در روز) پردازش میشوند و به همین دلیل هزینه کمتری نسبت به روشهای آنی دارند.
این سامانه بیشتر برای پرداختهایی استفاده میشود که فوریت ندارند اما تعداد یا حجم آنها بالاست؛ مثل پرداخت حقوق کارکنان، واریز سود به تعداد زیادی حساب یا تسویه حسابهای انبوه بین شرکتها.
از دید کسبوکارها، پایا یک ابزار مهم و اقتصادی برای مدیریت پرداختهای دورهای است.
نکته مهمی که خیلیها نمیدانند این است که پایا محدودیت مبلغ مشخصی دارد و برای مبالغ خیلی بالا یا پرداختهای فوری گزینه مناسبی نیست.
۱۵. ساتنا
ساتنا سامانهای برای انتقال وجه آنی و با مبالغ بالا بین حسابهای بانکی است. در این سیستم، برخلاف پایا، انتقال پول در همان لحظه انجام میشود و گیرنده تقریباً بلافاصله وجه را دریافت میکند.
ساتنا معمولاً برای تراکنشهایی استفاده میشود که حساس، فوری یا با رقم بالا هستند؛ مثل انتقال سرمایه، تسویه معاملات بزرگ یا پرداختهای اضطراری. به همین دلیل کارمزد ساتنا معمولاً بیشتر از پایا است.
تفاوت کلیدی ساتنا و پایا در سه چیز است:
سرعت، مبلغ و فوریت.
اگر پرداخت فوری نباشد، پایا انتخاب منطقیتری است؛ اما اگر زمان اهمیت دارد، ساتنا ضروری میشود.
۱۶. بانکداری باز
بانکداری باز (Open Banking) مدلی است که در آن بانکها با رضایت کاربر اجازه میدهند دادههای مالی او از طریق API در اختیار سرویسها و شرکتهای دیگر قرار بگیرد. این دادهها میتواند شامل اطلاعات حساب، تراکنشها یا امکان انجام پرداخت باشد.
بانکداری باز پایه اصلی بسیاری از سرویسهای فینتکی مدرن است؛ مثل اپهای مدیریت مالی، اعتبارسنجی هوشمند، پرداختهای مستقیم و سرویسهای تجمیع حسابها.
بدون بانکداری باز، اتصال امن و استاندارد بین بانکها و استارتاپها عملاً ممکن نیست.
نکته مهم اینجاست که در بانکداری باز، کنترل دادهها دست کاربر است و هیچ سرویسی بدون اجازه او حق دسترسی ندارد. این موضوع هم امنیت را افزایش میدهد و هم نوآوری را ممکن میکند.
۱۷. رمز پویا
رمز پویا یا رمز یکبار مصرف، رمزی است که برای هر تراکنش پرداخت اینترنتی تولید میشود و فقط برای همان تراکنش و مدت زمان کوتاهی معتبر است. این رمز جایگزین رمز دوم ثابت شده تا امنیت پرداختها افزایش پیدا کند.
قبل از رمز پویا، سرقت اطلاعات کارت میتوانست منجر به برداشتهای غیرمجاز شود. اما با رمز پویا، حتی اگر اطلاعات کارت لو برود، امکان سوءاستفاده بسیار محدود میشود.
رمز پویا میتواند از طریق پیامک، اپلیکیشن بانکی یا نرمافزارهای رمزساز تولید شود. استفاده از آن برای پرداختهای اینترنتی در ایران الزامی است و نقش حیاتی در کاهش کلاهبرداریهای آنلاین دارد.
۱۸. تطبیق حساب
تطبیق حساب (Reconciliation) فرآیندی است که در آن اطلاعات تراکنشها، گزارشهای بانکی و دادههای سیستم مالی با هم مقایسه میشوند تا از صحت آنها اطمینان حاصل شود. هدف اصلی تطبیق حساب، شناسایی مغایرتها، خطاها یا تراکنشهای ثبتنشده است.
برای کسبوکارهای آنلاین، مخصوصاً آنهایی که تراکنش بالایی دارند، تطبیق حساب حیاتی است. بدون این فرآیند، ممکن است اختلافهای مالی کوچک به ضررهای بزرگ تبدیل شوند.
تطبیق حساب میتواند بهصورت دستی انجام شود، اما در سیستمهای حرفهای پرداخت، معمولاً از ابزارها و APIهای خودکار برای این کار استفاده میشود.
۱۹. بازگشت وجه
بازگشت وجه یا Refund فرآیندی است که طی آن مبلغ پرداختشده از طرف پذیرنده به حساب مشتری بازگردانده میشود. این اتفاق معمولاً در مواردی مثل لغو سفارش، خطای پرداخت یا نارضایتی مشتری رخ میدهد.
سرعت و شفافیت در بازگشت وجه نقش بسیار مهمی در اعتمادسازی دارد. اگر مشتری احساس کند پولش سریع و بدون دردسر برمیگردد، احتمال خرید دوباره بهشدت افزایش پیدا میکند.
در سیستمهای پرداخت حرفهای، بازگشت وجه باید قابل پیگیری، ثبتشده و شفاف باشد. تأخیر یا ابهام در Refund یکی از دلایل اصلی نارضایتی کاربران در فروشگاههای آنلاین است.
۲۰. کیف پول الکترونیکی
یک حساب یا کارت بانکی است که با هدف انتقال وجه و انجام عملیات پرداخت ایجاد میشود. دارندگان کیف پولهای الکترونیک ابتدا بر اساس مبلغی آن را شارژ میکنند و سپس میتوانند از موجودی آن برای انجام عملیات پرداخت خود استفاده کنند. این کیف پولها میتوانند جایگزین کیف پولهای معمولی و حتی برخی از کارتهای خرید شوند. برای انجام تراکنشهای کوچک استفاده از کیف پول الکترونیک یک انتخاب مناسب است.
با ورود تکنولوژی به نظام بانکداری نه تنها شیوه انجام عملیات بانکی متحول شد و نهادهای خصوصی جدیدی مثل فین تکها برای اجرای عملیات پرداخت و خدمات مالی به کمک بانکها آمدند، اصطلاحات جدیدی هم وارد این عرصه شد که تا پیش از این مورد استفاده قرار نمیگرفتند.
آشنایی با این اصطلاحات و کاربرد آنها در ابتدای امر برای کاربران نظام بانکی کشور بسیار دشوار بود اما به مرور با برخی از آنها آشنا شدند. اگر این اصطلاحات را به خوبی نشناسید ممکن است هنگام انجام عملیات پرداخت با مشکلاتی مواجه شوید یا حتی نتوانید کار خود را به درستی انجام دهید.
کسبوکارها امروزه برای جلب رضایت مشتری و در اختیار قرار دادن روشهای پرداخت متنوع به آنها نیازمند استفاده از تکنولوژی های نوین پرداخت یا همان «پی تک» هستند. اگر اصطلاحات نظام پرداخت را بشناسید به خوبی میتوانید از خدمات آنها برای توسعه کسبوکار خود استفاده کنید.
اگر اصطلاحات دیگری به ذهن شما میرسد که در این مطلب به آن اشاره نشده یا مطلبی هست که دوست دارید در این مورد با دیگران به اشتراک بگذارید در بخش دیدگاهها میتوانید مطالب خود را با ما و سایرین به اشتراک بگذارید.
